Sự thật về chất béo (P.1)

Những bằng chứng khoa học bên đây sẽ khai sáng mọi khía cạnh tốt và xấu mà chất béo đang tác động đến cơ thể. Có bao giờ bạn tự hỏi sao chúng vẫn “lì lợm” không chịu rời bỏ vòng 3 của bạn?

Béo bụng, thân hình chảy xệ và những bắp đùi dư mỡ là rất nhiều khuyết điểm mà thiên hạ gán cho bạn khi lỡ sở hữu thân hình tròn trịa. Ngày càng nhiều người dành thời gian để cải thiện chiếc cằm đôi, mắt cá chân mũm mĩm hoặc cánh tay xệ của mình. Chúng ta rất mâu thuẫn: cực ghét chất béo, nhưng lại không thôi nghĩ về chúng. Có cách nào ngừng ám ảnh và nghiền ngẫm vài điều cơ bản hơn?

Xem nào, tạm ngừng ám ảnh về việc xử lý các “tình yêu” ấy một phút và động não cho điều này: chất béo không chỉ ngồi yên một chỗ và nhàn rỗi. Nó thực sự là một tuyến tuyệt vời, sản xuất ra kích thích tố và các chất hóa học khác cần thiết cho nhiều chức năng của cơ thể. Trước khi chúng ta bàn về vấn đề khoa học, có một điều bạn cần biết, đó là: cơ thể dự trữ mỡ ở đâu mới là điều quan trọng. Tùy thuộc vào vị trí mỡ, chất béo có thể bảo vệ bạn khỏi bệnh tim, cao huyết áp và tiểu đường. “Đừng quên lưu ý một số người gầy có thể có mức mỡ nội tạng nhiều hơn cả những người đẫy đà”, tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Thị Kim Chi, khoa tim mạch, bệnh viện An Sinh, TP. HCM, cho biết. Do vậy, dù bạn là người có thân hình thon gọn, vẫn nên đọc tiếp bài viết này. Một khi thấu hiểu mọi điều, bạn sẽ không bao giờ nghĩ về vòng eo mình theo cách xưa nữa.

Cơ thể của một phụ nữ có cân nặng bình thường ở độ tuổi 20-30 chứa khoảng 20-25% chất béo. Theo thời gian khi đạt đến độ tuổi 50-60, con số này sẽ tăng lên khoảng 28- 33%. Đàn ông thường ít mỡ hơn nên nam thanh niên chỉ có khoảng 15-20% chất béo. “Các nhà khoa học đều biết phụ nữ có cấu tạo để lưu trữ chất béo hiệu quả hơn nam giới”, thạc sĩ, bác sĩ Đào Thị Yến Phi, đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, TP. HCM, cho biết. Cơ thể “gói” chất béo thành các tế bào mỡ lớn hơn và giải phóng chúng miễn cưỡng nhờ tỷ lệ cao của chất gọi là lipoprotein lipase. Loại enzyme này kiểm soát khả năng tế bào mỡ liên kết và dự trữ lượng chất béo lưu chuyển trong máu sau mỗi bữa ăn.

Dù được phân bổ thế nào, thực tế khoảng 80% lượng mỡ sẽ tập trung thành những lớp đệm mềm ngay dưới phần da bắp đùi, mông, bụng và ngực, những túi mỡ nhỏ hơn sẽ ở vùng tay và chân dưới. Trong khi mọi người đều cược rằng tất cả chất béo của cơ thể đều dồn ở mông, thực tế nó cũng bám xung quanh nội tạng và ngay cả trong các múi cơ, như những khía mỡ trắng mà bạn thấy trên miếng beef-steak vậy. Vị trí chất béo tập trung có thể tác động đến sức khỏe bạn. Ai cũng biết phụ nữ có khả năng tích trữ mỡ nhiều hơn ở vùng hông, bắp đùi và mông. Các nghiên cứu vẫn đang tiến hành để tiếp tục tìm hiểu chính xác lý do, tuy nhiên chúng ta vẫn phải đối mặt với thực tế: bạn không cần bất cứ nghiên cứu khoa học nào để chứng minh điều này, chỉ cần nhìn xuống cơ thể mình. Thế nhưng, có thể bạn không nhận ra những người sở hữu vóc dáng quả lê có lượng HDL (cholesterol có lợi) cao hơn, triglyceride và insulin thấp hơn, giúp giảm nguy cơ bị bệnh tim mạch, cao huyết áp và béo phì. Hóa ra phần hông và bắp đùi lại cung cấp một nơi lưu trú rộng rãi cho các a-xít béo thay vì luân chuyển chúng theo máu, có thể gây nguy cơ làm tổn thương các phân tử không bền vững, gọi là các gốc tự do.

Chúng ta không đề cập đến phần mỡ thừa lỏng lẻo khiến bạn đắn đo khi muốn diện chiếc quần lưng trễ. Điều muốn nói chính là phần mỡ ngay dưới da, không gây hại. Điều nguy hiểm chính là mỡ nội tạng đóng xung quanh gan, tim và các nội quan khác. Nó có thể gây tắc động mạch và nhiễm vào gan, làm giảm chức năng quan trọng như biến đổi thức ăn thành dinh dưỡng và thải độc tố khỏi cơ thể. “Những người có lượng mỡ nội tạng nhiều hơn sẽ có nguy cơ bệnh tim mạch và tiểu đường cao hơn”, bác sĩ Đỗ Thị Kim Chi giải thích. Thực tế, nhiều nghiên cứu cho thấy vòng bụng chứ không phải chỉ số cơ thể BMI, là yếu tố quan trọng hơn trong việc quyết định nguy cơ bệnh tật của mỗi người. Thêm một tin vui: nếu bạn giảm cân, phần mỡ nội tạng trong cơ thể sẽ sụt đi nhanh chóng hơn so với mỡ ở các vùng đùi và hông. Khi ấy, chúng dễ dàng bị phá hủy hơn. Kết quả là ít mỡ luôn đồng nghĩa với đẹp và khỏe.

 

Soi dưới kính hiển vi

Về cơ bản, chất béo dự trữ năng lượng. Khi ăn, cơ thể chuyển hóa carbohydrate, protein và chất béo từ thực phẩm thành a-xít béo, chuỗi phân tử hình thành khối chất béo trong cơ thể, glucose (đường trong máu) hoặc các a-xít amin. Những chất béo này cung cấp năng lượng để bạn tiêu hao ngay lập tức hoặc dự trữ cho các hoạt động về sau. Nếu không có chất béo trong cơ thể, bạn sẽ phải ăn liên tục chỉ để giữ các hoạt động như tim đập, mắt di chuyển để nhìn và tay đưa lên miệng để nhâm nhi tách cà phê.

Chất béo không được sử dụng ngay lập tức sẽ được dự trữ trong các tế bào. Nếu nhìn vào một trong số chúng dưới kính hiển vi, bạn sẽ thấy cấu thành chuẩn của tế bào gồm hạt nhân, ti thể và một giọt chất béo lớn chiếm khoảng 85% khối lượng tế bào. Các tế bào mỡ thường có đường kính khoảng 5 phần triệu mét, quá nhỏ để nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng lại có sự đàn hồi kinh ngạc. Mỗi tế bào bị kích thích có thể tăng 100 lần thể tích, đạt kích thước một dấu chấm câu.

Suốt thời gian dài, các nhà nghiên cứu cho rằng tế bào chất béo tương tự như chiều cao: sẽ tiếp tục tăng thêm đến khi kết thúc tuổi dậy thì sau đó dừng lại. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu được công bố tại Mỹ, con người thực sự tạo ra các tế bào mỡ mới suốt cuộc đời trưởng thành của họ. Khi một tế bào chất béo đạt kích cỡ tối đa khoảng dấu chấm câu, nó sẽ gửi tín hiệu hóa học đến những mô xung quanh để tạo ra các tế bào mới. Một người trưởng thành không thừa cân, trung bình có khoảng 30-40 tỷ tế bào mỡ, trong khi người béo phì có thể có 100 tỷ tế bào.

Vùng đệm êm ái

Ngoài việc dự trữ năng lượng cho cơ thể, chấtvbéo bảo vệ chúng ta bằng nhiều cách. Nó có thể hoạt động như tấm đệm giúp cơ thể tránh khỏi các chấn thương. Nghiên cứu của Women’s Health cho thấy những người đàn ông đầy đặn sẽ nhiều khả năng tồn tại hơn nếu chẳng may bị tai nạn xe hơi so với người gầy gò. Thật không may, kết quả trái ngược đối với các cô nàng tròn trịa, có lẽ vì chất béo của họ thường tập trung ở phần dưới cơ thể, thấp hơn những điểm mà hầu hết tai nạn giao thông có thể tác động đến. Chất béo cũng cung cấp lớp cách nhiệt giữ ấm. Trẻ sơ sinh thường có các túi chất béo gọi là mô mỡ nâu ở cổ và vai để tạo ra nhiệt, trái ngược với loại mô mỡ trắng thông thường. Các túi này biến mất theo tuổi trưởng thành, nhưng chất béo vẫn quan trọng  đối với sự sống còn của con người: Nếu lượng mỡ cơ thể của phụ nữ giảm xuống dưới 18%, kinh nguyệt sẽ ngưng trệ và không thể tái tạo. Điều này cho thấy người phụ nữ đó không thích hợp để làm mẹ. Quan trọng nhất, chất béo giúp chống đói. Hãy tưởng tượng hai người bị mắc kẹt trên hoang đảo chỉ có nước để uống, một người nặng 55kg và có 20% mỡ cơ thể, người đó có thể sống được 65 ngày với lượng mỡ dự trữ của mình. Người kia 70kg với 30% mỡ có thể kéo dài sự sống tận 105 ngày, tăng đáng kể cơ hội được giải cứu. Điều gì sẽ xảy ra nếu cả hai đều cố gắng bơi đến nơi an toàn? Một lần nữa người thứ hai lại chiến thắng, vì chất béo sẽ nổi lềnh bềnh, trong khi cơ bắp nặng hơn lại rất dễ bị nhấn chìm.

Cơ thể bận rộn

Chất béo là nơi sản xuất ra các nội tiết, những chất đóng vai trò quan trọng trong tất cả mọi thứ, từ điều chỉnh cân nặng đến co thắt mạch máu. Việc phát hiện các hormone leptin đã thức tỉnh các nhà nghiên cứu đối với mặt tích cực của chất béo. Chất béo sản xuất leptin, sau đó đi đến vùng dưới đồi, một phần của não để điều khiển cảm giác ngon miệng của bạn. Nó liên kết với các thụ thể và gửi tín hiệu khi cơ thể đã no. Với tất cả những điều kể trên, chất béo chẳng có nhược điểm nào cả.

Trong 15 năm qua, các nhà khoa học đã phát hiện ra hơn 100 chất sinh hóa, có tên gọi là adipokines, được tạo ra bởi chất béo. Nhiều trong số các chất đó là nguyên nhân gây viêm ở mô và mạch máu, có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.

Những chất khác làm tăng huyết áp hoặc gây các cục máu đông. Một số chất làm cơ thể kháng insulin. Một điểm sáng duy nhất trong số các chất adipokines là hormone adiponectin, giúp cải thiện phản ứng của cơ thể với insulin và làm giảm sự tắc nghẽn chất béo trong động mạch. Tuy nhiên, không giống như adipokines khác, cơ thể bạn sẽ sản sinh ít hormone này hơn khi bạn béo lên, dù không biết lý do tại sao.

Một số chất béo, đặc biệt là chất béo co cụm quanh nội tạng, cũng tiết ra một dạng estrogen ở cả phụ nữ và nam giới, nhưng chất béo ở hông và đùi thì không như vậy. Điều đó có thể tốt và xấu. Nếu bạn là một phụ nữ thừa cân chưa mãn kinh, thêm estrogen có thể làm giảm nguy cơ loãng xương. Mặt khác, nó có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú. Những người đàn ông cũng cần lo lắng về mức độ estrogen cao được tạo ra bởi chất béo dư thừa, đôi khi có thể hình thành thêm mô vú và thậm chí có thể khiến họ bất lực. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa chất béo và estrogen thậm chí còn sâu sắc hơn. Buồng trứng sản xuất estrogen nhiều hơn chất béo.

Khi phụ nữ đến thời kỳ mãn kinh và estrogen sản xuất bởi buồng trứng giảm dần, chất béo sẽ di chuyển từ hông và đùi sang vòng eo. Các nhà nghiên cứu nghĩ rằng việc thiếu estrogen khi mãn kinh có thể đóng vai trò trong việc đưa chất béo tiến về vòng 2 của bạn.

Leave a Reply